کشت شقایق الیفرا آزاد شد/ شقایق الیفرا همان تریاک است؟
ذوالفقاری گفت: یکی از مهمترین مصوبات امروز، تأمین مواد اولیه داروهای مخدر پزشکی از طریق کشت داخلی گیاه «شقایق الیفرا» بود؛ گیاهی که به گفته وی، از سوی عموم قابل استحصال نیست و خطرات و پیامدهای اجتماعی مشابه خشخاش را ندارد.
یکصد و پنجاه و یکمین جلسه ستاد مبارزه با مواد مخدر به ریاست حسین ذوالفقاری، نماینده رئیسجمهور و دبیرکل ستاد، و با حضور نمایندگان دستگاههای عضو در مجتمع فرهنگی شقایق برگزار شد.
ایسنا در خبری نوشت: ذوالفقاری در حاشیه این نشست با اشاره به دستور جلسه گفت: یکی از مهمترین مصوبات امروز، تأمین مواد اولیه داروهای مخدر پزشکی از طریق کشت داخلی گیاه «شقایق الیفرا» بود؛ گیاهی که به گفته وی، از سوی عموم قابل استحصال نیست و خطرات و پیامدهای اجتماعی مشابه خشخاش را ندارد.
نماینده رئیسجمهور و دبیرکل ستاد مبارزه با موادمخدر افزود: با رعایت قوانین داخلی و کنوانسیونهای بینالمللی، مقرر شد وزارت امور خارجه با هیئت بینالمللی کنترل مواد مخدر (INCB) هماهنگیهای لازم را انجام دهد و پروتکلهای مورد نیاز که توسط وزارت جهاد کشاورزی تهیه شده، در قالب آییننامه مصوب به اجرا درآید.
وی با تأکید بر نظارت دقیق بر چرخه کشت و استحصال این گیاه گفت: تمامی مراحل تولید تحت کنترل خواهد بود و فرآیند استخراج صرفاً در کارخانههای مجاز صورت میگیرد تا از هرگونه نشت یا انحراف در شبکه تولید و مصرف پیشگیری شود.
ذوالفقاری همچنین از تصویب طرح ملی مبارزه با موادمخدر در همین جلسه خبر داد و اظهارکرد: در این طرح، قوانین، وظایف دستگاهها، تقسیم کار ملی، روشهای اجرایی و برنامههای عملیاتی مشخص شده تا فعالیتها در قالب برنامهای هدفمند و قابل ارزیابی دنبال شود.
وی با اشاره به اهمیت تدوین برنامه سالانه در حوزه پیشگیری و درمان اعتیاد افزود: بر اساس مصوبه جدید، دستگاههای اجرایی موظفاند هر سال برنامه کامل خود را به دبیرخانه ستاد مبارزه با موادمخدر ارائه و در تدوین طرح جامع عملیاتی سالیانه مشارکت کنند تا ضمن افزایش انسجام، از موازیکاری جلوگیری و خلأهای موجود پوشش داده شود.
نماینده رئیس جمهور و دبیرکل ستاد مبارزه با موادمخدر ابراز امیدواری کرد اجرای این برنامهها موجب همافزایی میان نهادهای مرتبط، ارتقای اثربخشی مبارزه با مواد، و ساماندهی خدمات درمانی و پیشگیرانه در سطح کشور شود.
براساس گزارش روابط عمومی ستاد مبارزه با موادمخدر، وی در پایان خاطرنشان کرد: در این نشست همچنین تصمیم گرفته شد حمایت لازم از دفتر سازمان ملل متحد در ایران جهت همکاریهای فنی و علمی در حوزه مبارزه با موادمخدر بهعمل آید.
شقایق الیفرا همان تریاک است؟
مسئولانی از ستاد مبارزه با مواد مخدر، دولت، سازمان غذا و دارو، تولید کنندگان صنایع دارویی و... میگویند برای تامین داروهای مسکن باید نوعی از گیاه خشخاش به نام شقایق الیفرا (الیفرا) در ایران کاشته شود. کاری که از ۲۰ سال قبل قرار بود انجام شود و هیچگاه به مرحله اجرا نرسید.
پیشسازهای دارویهای مسکن از معدود مواد شیمیایی بودند که در ایران نه تولید و نه از مسیر گمرک وارد میشدند بلکه خودشان به زور از مرز میگذشتند تا به درون کشور برسند. حالا در این زمینه هم ناترازی داریم و تریاک کافی کشف نمیشود.
واردات از راه قاچاق
سه دهه قبل عمده مواد مخدر که قاچاقچیان از مرزهای شرقی وارد میکردند، تریاک بود. کشفیات تریاک طی مراسمی سوزانده میشدند اما بخشی از آنها تحت نظارت پلیسی و قضایی، به شرکتهای داروسازی فرستاده میشد.
داروهای مسکن در ایران پرمصرف هستند. سازمان غذا و دارو در سال ۱۳۹۳ استامینوفن را از پرمصرفترین داروها اعلام کرد. تا سال ۱۴۰۳ هم استامینوفن و قرص سرماخوردگی بزرگسالان همچنان در بین ۱۰ داروی پرمصرف ایرانی بودند. مرفین و مواد مشابه آن مانند کدئین و تبائین که در ترکیب این قرصها استفاده میشود بیشتر از کشفیات تریاک به دست میآمد.
از مدتی قبل الگوی اعتیاد در ایران تغییر کرد. ابتدا کراک و بعد شیشه وارد بازار شد. نسل جوان به سراغ حشیش و گل رفت. در مقابل؛ بنا به اعلام ستاد مبارزه با مواد مخدر، هم کشفیات تریاک قاچاق کمتر شد و هم ناخالصیهای آن افزایش پیدا کرد تا جایی که خلوص مواد مخدر از ۲۵ درصد به ۱۰ درصد رسیده است. حالا صنعت داروسازی دو راه پیش رو دارد یا اینکه پیشسازها داروهای مسکن را از کشورهای دیگر خریداری کند یا اینکه آن را در داخل کشور تولید کند.
حسین ذوالفقاری، دبیرکل ستاد مبارزه با موادمخدر در اینباره گفته است: «اکنون شرکتهای دارویی و وزارت بهداشت درباره تأمین مخدرهای مورد نیاز برای تولید دارو به صراحت اعلام نیاز کردهاند. عدهای به اشتباه میگویند که قصد دارند کشت موادمخدر را در کشور آزاد کنند درصورتیکه این برداشت غلطی است زیرا شقایق الیفرا توسط کشاورزان قابل استحصال نیست.» فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت نیز از تولید داخلی خشخاش به جای واردات آن سخن گفت و اسحاق اسماعیلی رئیس اداره دارو و مواد تحت کنترل سازمان غذا و دارو نیز تاکید کرد که ماده ۴۱ قانون مبارزه با مواد مخدر، به وزارت بهداشت اجازه میدهد تا در مواقع نیاز برای درمان، دارو، تحقیقات و مسائل پزشکی، درخواست کشت خشخاش را مطرح کند و وزارت کشاورزی نیز مکلف به کاشت آن است.
الیفرا را نمیشود تیغ زد
از قرنها قبل تولید کنندگان تریاک، گیاه خشخاش را در مزارع بزرگ میکاشتند و شیره آن را با وسایل ابتدایی استخراج و آماده سازی میکردند. شقایق الیفرا با دیگر گونههای خشخاش تفاوت دارد و نمیشود با تیغزدن از آن تریاک به دست آورد. برای استخراج ماده افیونی درون این گیاه، باید محصول را به صورت صنعتی برداشت کرد و به کارخانه فرستاد. مرفین موجود در الیفرا کم است و برای تولید سنتی تریاک کاربرد ندارد.
در سال ۵۷ نزدیک ۳۰ هزار هکتار خشخاش در ایران کاشته و مواد دارویی از آن استخراج میشد. بعد از انقلاب اسلامی این کار کاملا متوقف و مزارع نابود شدند. در سال ۱۳۸۳ مجمع تشخیص مصلحت نظام، کشت شقایق الیفرا برای استفاه دارویی را تصویب کرد. از همان سال موضوع کاشت این گیاه بارها از طرف مسئولان ارشد بیان ولی هیچ گاه اجرا نشد. برخی منتقدان میپرسند در شرایطی که زنجیره توزیع دارو و شیرخشک دائما دچار مشکل میشود آیا میشود اطمینان داشت که تولید داروی مسکن از شقایق الیفرا همیشه تحت نظارت باقی بماند؟ با توجه به تبلیغات منفی و فضای به وجود آمده، آیا در آینده ایران متهم به تولید مواد مخدر نخواهد شد؟
اطلاعات درباره الیفرا کم است
با وجود اینکه تریاک همچنان در رتبه اول مواد مخدر مصرفی ایران قرار دارد، در فرهنگ عمومی؛ مواد مخدر آنقدر ناپسند است که حتی طرح موضوع کاشت شقایق الیفرا هم با واکنش روبهرو میشود. عباس دیلمی زاده مدیرعامل جمعیت تولد دوباره که در حوزه ترک اعتیاد فعالیت میکند در اینباره به همشهری میگوید: «در فرهنگ عمومی ما اطلاعات کافی درباره این مساله وجود ندارد و نگرانیها هم به دلیل کمبود اطلاعات است. میزان کشفیات مواد مخدر کاهش پیدا کرده است اما نیازهای دارویی همچنان وجود دارد. بهداشت و درمان نیاز به این داروها دارد در حالی که واردات مواد اولیه ساده نیست. اگر از کشورهای دیگر تضمینی برای واردات آسان، کافی و اقتصادی داشته باشیم میتوانیم مواد مورد نیاز را وارد کنیم اما در غیراینصورت باید به کاشت و تولید بپردازیم.»
ماجرای قاچاق، واردات و تولید مرفین همچنان ادامه دارد. شقایق الیفرا در کشورهایی مانند اسپانیا و استرالیا برای تولید دارو کاشته میشود. فصل کاشت این گیاه اواخر تابستان و اوایل پاییز است و بذر آن را باید وارد کرد به همین دلیل تولید کنندگان دارو، اصرار دارند که کاشت هرچه زودتر شروع شود.
