مروری بر یک جنایت زیستمحیطی؛ حمله به مخازن نفتی
آلودگیهای زیستمحیطی ناشی از تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به خاک ایران کم نبوده چراکه تعداد و گستره تهاجمها نسبت به جنگ ۱۲ روزه بسیار بیشتر بوده است. حمله به انبارهای نفت تهران و انتشار گازهای سمی از جمله این تجاوزهاست که در دسته جنایات زیستمحیطی میگنجد و میتواند تبعات جهانی داشته باشد.
انفجارها، احتراق و مصرف بالای سوخت هواپیماها و جنگندهها موجب انتشار میزان بالایی از گازهای گلخانهای میشود. از طرف دیگر، انفجارها علاوه بر انتشار گاز دیاکسید کربن موجب انتشار آلایندههای محیطی مانند کربن سیاه میشود که تاثیر مضاعف گلخانهای میگذارد. انتشار گازهای گلخانهای برخلاف بسیاری از پیامدهای دیگر جنگ که تاثیرات محلی یا منطقهای دارند، اثرات کاملاً جهانی دارد یعنی تمام جهان متاثر از انتشار گازهای گلخانهای خواهد شد.
یکی از مصداقهای تخریب محیط زیست انسانی شامگاه ۱۶ اسفندماه اتفاق افتاد؛ زمانی که جنبه دیگری از جنایات آمریکا و رژیم صهیونیستی با انفجار مخازن نفتی ایران در برابر چشم جهانیان قرار گرفت. ترامپ پیش از این بارها بی اعتنایی خود به محیط زیست با خروج از کنوانسیونها و پیمانهای بین المللی محیط زیستی نشان داده بود. رژیم صهیونیستی نیز با آلوده کردن خاک، هوا و آب فلسطینیان کارنامهای ننگین دارد علاوه بر آن این رژیم در سال ۲۰۰۶ به مخازن ذخیرهسازی یک نیروگاه حرارتی در لبنان حمله کرد و موجب ایجاد آلودگی زیستمحیطی زیادی شد.
«انفجار گسترده مخازن نفت و محصور شدن تهران زیر لایهای از دود مصداق بارز «اکوساید» یا جنایت محیط زیستی است.» شینا انصاری با اشاره به این موضوع میافزاید: با انفجار انبارهای نفت حجم زیادی از ترکیبات سمی هیدروکربنی و اکسیدهای گوگرد و نیتروژن وارد جو شد.
انتشار این آلایندهها موجب بروز شرایط بحرانی آلودگی هوا در تهران و کرج شد و سلامت مردم بهویژه سالمندان و افراد دارای بیماریهای قلبی و تنفسی را با مخاطرات جدی مواجه کرد همچنین بارشهای صبح ۱۷ اسفند اوضاع را بدتر کرد چون باعث انتشار مواد خطرناک با خاصیت اسیدی شد و میتوانست آسیبهای جدی به ریه انسانها، منابع آبی و اکوسیستمهای طبیعی وارد کند. در این شرایط سازمان حفاظت محیط زیست با انتشار اطلاعیهای از مردم خواست که از تردد غیر ضروری خودداری کنند.
فاطمه اکبرپور - معاون محیط زیست انسانی حفاظت محیط زیست استان تهران - نیز در واکنش به نگرانیهایی نسبت به وضعیت آب تهران گفت: شاخص کیفیت آبهای زیرزمینی و آبهای سطحی در مقایسه با قبل از جنگ تحمیلی تغییر نداشته است.
آسیب به محیط زیست هنگام جنگ در حقوق بینالملل
حقوق محیط زیست از نسلهای حقوق بشر و از مهمترین آنها به عنوان یک حق بین نسلی است که تجاوز، تخریب و تغییر آن به هر شکل و در هر بعدی ممنوع اعلام شده است. عادل محمدی - معاون حقوقی دفتر حقوقی و امور مجلس سازمان حفاظت محیط زیست - با اشاره به این موضوع میافزاید: زمانی که این تجاوز و تخریب به قصد نابودسازی باشد، مصداق بارز جنایت جنگی خواهد بود. اقدام به قصد نابودسازی علاوه بر آنکه در اساسنامه دیوان کیفری بینالمللی و عرف بین الملل جرم انگاری شده، شمول اصل صلاحیت جهانی را در تعقیب عاملان سبب شده است.
شینا انصاری هم تاکید میکند: منشور جهانی طبیعت مجمع عمومی ملل متحد ۱۹۸۲، کنوانسیون ژنو ۱۹۴۹ و پروتکل اول الحاقی به کنوانسیونهای چهارگانه ژنو ۱۹۷۷، اساسنامه دیوان بینالمللی کیفری و کنوانسیون انمود ( ENMOD) هرگونه آسیب به محیط زیست در مخاصمات بینالمللی از جانب دولت ناقض را مسوولیتآور میدانند.
نامهنگاری با مجامع بینالمللی بعد از انفجارهای نفت تهران
در این شرایط رییس سازمان حفاظت محیط زیست اقدام به نامه نگاری با آنتونیو گوترش - دبیر کل سازمان ملل - و ۱۱ نهاد بینالمللی مرتبط با محیط زیست کرد و در نامه به گوترش با اشاره به تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران و حمله به انبارهای سوخت تهران نسبت به پیامدهای زیستمحیطی و انسانی حملات اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران هشدار داد و خواستار اقدام فوری جامعه بینالمللی شد.
در نتیجه این اقدام، ۱۹ اسفند نهادهای بشردوستانه سازمان ملل متحد نسبت به حملات گزارش شده به انبارهای نفت که میتواند عواقب زیستمحیطی جدی از جمله تأثیر بر دسترسی به آب سالم و بهداشت عمومی داشته باشد، ابراز نگرانی کرد.
اعلام خسارات زیست محیطی به محاکم بینالمللی
یکی دیگر از اقدامات انجام شده برای انعکاس تبعات زیستمحیطی جنگ ۱۲ روزه و تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران تعیین خسارات زیستمحیطی و اعلام آن به محاکم بینالمللی است. به گفته علی محمد طهماسبی بیرگانی - مسئول پیگیری امور مخاطرات و ارزیابی خسارات محیط زیستی کشور- پس از جنگ ۱۲ روزه و بر اساس تجربههای به دست آمده، دستورالعملی تحت عنوان «دستورالعمل جامع حفاظت از محیط زیست در شرایط جنگی» تدوین و به استانها ابلاغ شد. در ارزیابی خسارات وارد شده بر اساس دستورالعملها هم اثر آن بر محیط زیست طبیعی و هم محیط زیست انسانی مدنظر قرار دارد.
وی اضافه میکند: با سازوکار پیشبینی شده از سوی دولت، خسارات زیستمحیطی ناشی از جنگ ۱۲ روزه را بهصورت ریالی تبدیل کردیم و در قالب یک مجلد به منظور طرح دعوای حقوقی علیه رژیم صهیونیستی تنظیم و برای دادستان تهران به عنوان نماینده دادستان کل کشور، قوه قضاییه، معاون اول رییس جمهوری و وزیر اقتصاد فرستادیم. پس از پایان تجاوز رژیم صهیونیستی و آمریکا به ایران نیز این کار را انجام خواهیم داد.
به گفته محمدی این خسارات علاوه بر اطلاعرسانی عمومی حتما از طریق محاکم بینالمللی نیز احقاق حق خواهد کرد.
در نهایت آرمان خورسند - رئیس مرکز امور بینالملل و کنوانسیونهای سازمان حفاظت محیط زیست - ضمن تاکید بر اینک حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران و هدف قراردادن مخازن نفتی یک اقدام تجاوزکارانه و غیرقانونی است که در ادبیات حقوق بینالملل بهخوبی شناخته شده و قابل تشخیص است، میگوید: با این حال بسیاری از نهادها و کنوانسیونهای بینالمللی حتی جرأت محکوم کردن صریح و علنی این اقدامات را ندارند.این وضعیت چیزی جز نشانهای از ناکارآمدی این ساختارها نیست و در نهایت نیز باعث کاهش اعتماد کشورها به این نهادها خواهد شد.
