این توافق بوی جنگ می‌دهد

کردهای شمال سوریه و دولت دمشق بعد از چند روز پر تُنش که می‌توانست منجر به بروز جنگی تمام عیار در این کشور شود و حتی تنش‌ها بین دولت ترکیه و کردهای این کشور را شعله‌ور کند، سرانجام برای آتش‌بس به توافق رسیدند اما نگرانی‌ها و تنش‌ها در مناطق کردنشین شمال سوریه همچنان ادامه دارد. کردها همان نیروهایی هستند که زمانی نه چندان دور به نبرد با داعش پرداختند و جنگاورانی قوی به شمار می‌آیند آنها که اکنون سال‌ها است از حمایت آمریکا برخوردارند در چالش چند روز گذشته خود با دولت دمشق نیز از ایالات متحده انتظار داشتند و از آن نیز خواسته بودند، در این تقابل به کمک آنها برود.

اما در نهایت فشارهای واشنگتن باعث شد، آنها به آتش‌بس با دولت دمشق که با همه نیروهای خود راهی مناطق کردی شده و رقه و مناطق کلیدی شرق سوریه را تصرف کرده‌ بود، آتش بس کند. به این ترتیب دمشق عملاً کنترل بخش عمده‌ای از شمال شرقی نفت‌خیز سوریه را برای اولین بار بعد از بیش از یک دهه به دست آورد.

احمد الشرع، رئیس دولت موقت سوریه، نیز بلافاصله سخنرانی‌ برای مردم سوریه ایراد کرد که حاکی از تسلیم کردها بود. او هنگام این سخنرانی توافق‌نامه با کردها را در دست گرفته بود؛ توافق‌نامه‌ای که به اعتقاد ناظران و تحلیلگران کاملا به سود دمشق است.

تام باراک، فرستاده ایالات متحده به سوریه، نیز ساعتی پس از آن به دمشق سفر کرد تا درباره این توافق و امضای آن با الشرع مذاکره کند. او پس از این دیدار در پستی در شبکه اجتماعی ایکس از هر دو طرف بخاطر «تلاش‌های سازنده» و «هموار کردن راه برای از سرگیری گفت‌وگو و همکاری به سوی سوریه‌ای متحد» تقدیر کرد. 

اختلاف نظرها کردهای سوریه و الشرع

با این حال فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه دارای اختلاف‌نظرهای جدی با الشرع است و همین اختلاف‌نظرها می‌تواند در آینده حتی با وجود آتش‌بس دو طرف دردسرساز شود.

از جمله اختلافات کردها با احمد الشرع که می‌تواند منجر به اختلافات آتی شود، تاکید رئیس دولت موقت سوریه بر یک مدل حکومتی کاملاً متمرکز است اما کردها بر حفظ ساختارهای مستقل مدنی و نظامی خود که در نزدیک به ۱۴ سال حکومت خودگردان آنها تحت حمایت ایالات متحده تثبیت شده است، تاکید دارند. آنها همچنین اختلافات عقیدتی دارند در حالی که الشرع اسلام‌گرا است، کوبانی و نیروهای دموکراتیک سوریه خواهان نظامی سکولار هستند و به برابری جنسیتی اعتقاد دارند.

توافقی سراسر به نفع دمشق

این توافق، در صورت اجرای کامل که البته به گفته ناظران ممکن است سال‌ها به طول انجامد، می‌تواند امیدهای کردهای سوریه برای دستیابی به خودمختاری سیاسی را بر باد دهد. در مقابل اجرای این توافق برای احمد الشرع یک پیروزی بزرگ سیاسی است. او در یک سالی که بر عالی‌ترین و قدرتمندترین کرسی سیاسی سوریه تکیه زده، مشکلات بسیاری داشته و جهان در این مدت شاهد کشتار جمعی علوی‌ها و دروزی‌ها در این مدت بوده است. بنابراین توافق او با کردها و از آن مهم‌تر اجرای این توافق (البته اگر به سرانجام برسد) برای او به معنای سلطه یافتن بر کشورش خواهد بود.

بنا بر آنچه که از متن توافق به دست رسانه‌ها رسیده است، کردها با تحویل کامل و فوری نظامی و اداری استان‌های رقه، و دیرالزور به همراه تمام گذرگاه‌های مرزی، میادین نفتی و گازی در این منطقه به دولت سوریه موافقت می‌کنند. علاوه بر این پرسنل نظامی و امنیتی نیروهای دموکراتیک سوریه در ساختارهای وزارتخانه‌های دفاع و کشور سوریه ادعام خواهند شد. این برای نیروهای دموکراتیک سوریه که برای حفظ چندین لشکر و تیپ تلاش می‌کرد، امتیازدهی بزرگی محسوب می‌شود.

تنها چیزی که به نظر می‌رسد برای نیروهای دموکراتیک سوریه باقی مانده است، یک نیروی پلیس محلی برای شهر کوبانی در مرز با ترکیه است.

همچنین قرار است سلاح‌های سنگین از کوبانی که در سال ۲۰۱۴ و در زمان محاصره توسط داعش به نماد مقاومت کردها تبدیل شد، خارج شوند. اداره زندان‌ها و اردوگاه‌های داعش که هنوز هم محل استقرار خانواده‌های داعشی است، به دولت دمشق داده خواهد شد. این در حالی است که تا کنون تسلط کردها بر سرپرستی این تأسیسات، اصلی‌ترین اهرم فشار نیروهای دموکراتیک سوریه در تعامل‌های آن با ائتلاف ضد داعش به رهبری آمریکا بود.

خودمختاری، رویای بر باد رفته کردها

بزرگترین بند مفقوده در این توافق‌نامه نیز مساله خودمختاری و حقوق قومی کردهای شمال سوریه است. نیروهای دموکراتیک سوریه که زمانی خواهان به دست گرفتن خودمختاری بود و تشکیل نظامی مشابه تشکیلات اقلیم کردستان عراق بود، یک شکست بزرگ است. تنها امتیازهابی که الشرع به کردها داده است، البته اگر بتوان آنها را امتیاز دانست، تعیین زبان کردی به عنوان یک زبان «ملی» اما نه رسمی و به رسمیت شناختن ۲۱ مارس، سال نو کردی، به عنوان یک تعطیل رسمی است.

خیانت آمریکا به کردها

کردها که بعد از نزدیک به ربع قرن مبارزه بی‌امان در جنگ داخلی سوریه و همکاری با آمریکا، دستان خود را خالی می‌بینند، معتقدند اگر چنین توافقی را پذیرفتند، فقط بخاطر فشارهای واشنگتن بوده است. کردهای خشمگین معتقدند، ایالات متحده به آنان خیانت کرده است.

اما واقعیت این است که آمریکا همواره به‌طور عمد از ایجاد روابط سیاسی با نیروهای دموکراتیک سوریه اجتناب کرده‌است و با آنها عمدتاً مانند یک «شریک امنیتی» رفتار می‌کند.

ترکیه دومین برنده آتش‌بس

بعد از دولت دمشق دیگر برنده بزرگ توافق اخیر را باید ترکیه دانست. زیرا این توافق تقریباً تمام چیزهایی که این کشور پیشتر در ارتباط با کردهای سوریه می‌خواست، مانند انحلال کامل نیرهای دموکراتیک سوریه و سلب خودمختاری از کردها را در بر دارد. بویژه که در این توافق آمده است، نیروهای دموکراتیک سوریه متعهد به اخراج تمام اعضای غیر سوری رهبران و اعضای حزب کارگران کردستان از مرزهای جمهوری عربی سوریه برای تضمین حاکمیت و ثبات منطقه‌ای خواهد بود.

منبع: آوش