سرنوشت ۴۰۰ کیلو اورانیوم تهران چه میشود؟
دعای جنجالی رئیسجمهور آمریکا درباره توافق قریبالوقوع با ایران برای خروج اورانیوم غنیشده، با تکذیب فوری مقامات ارشد ایرانی مواجه شد.
به گزارش منیبان، این روزها که آتشبس دو هفتهای شکننده بین ایران و آمریکا در آستانه انقضا در ۲۲ آوریل قرار دارد، پیچیدهترین پرونده روی میز مذاکره، یعنی «سرنوشت اورانیوم غنیشده ایران»، به محملی برای مانور سیاسی و تبلیغاتی دو طرف تبدیل شده و ادعای اخیر دونالد ترامپ مبنی بر آمادگی ایران برای تحویل اورانیوم غنی شده به آمریکا، با واکنش تند و فوری مقامات ایرانی مواجه شده است. به نظر میرسد که «ماده حساس» مذاکرات، همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
کارزار «غبار هستهای» ترامپ در برابر «خط قرمز» ایران
دونالد ترامپ در اظهاراتی خوشبینانه در فینیکس آریزونا مدعی شد: جمهوری اسلامی موافقت کرده اورانیوم غنی شده را به ما تحویل دهد.
او با طرح این ادعا که این اورانیومهای غنی شده در زیر زمین محبوس شده که مربوط به حمله آمریکا از طریق بمبافکنهای B-۲ است، گفت: «آمریکا تمام غبار هستهای را دریافت خواهد کرد»
با این حال، روایت کاخ سفید با تکذیب قاطع تهران مواجه شده است. یک مقام ارشد ایرانی به سیانان گفت که درخواست ترامپ برای انتقال اورانیوم غنیشده «انجامنشدنی» است و ایران «هرگز اجازه نخواهد داد» که از قوانین بینالمللی مستثنی شود. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، نیز تأکید کرد: «انتقال مواد غنیشده ایران به آمریکا هیچگاه بهعنوان یک گزینه مطرح نبوده است» و این اظهارات را بخشی از «کارزار رسانهای» برای تحت تأثیر قرار دادن مذاکرهکنندگان دانست.
این تناقض آشکار نشان میدهد که دو طرف بر سر اصل «مالکیت» و «مکان نگهداری» این مواد به توافق نرسیدهاند. آنچه مشخص است، حجم بالای این مواد است؛ بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصد و نزدیک به ۲۰۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای پایینتر در اختیار دارد. طبق ادعاها این میزان برای ساخت بیش از ۱۰ کلاهک هستهای، پس از غنیسازی بیشتر کافی است.
چین و روسیه در صف تحویل
با بنبست گزینه «انتقال به آمریکا» و عدم پذیرش گزینه «انهدام در ایران» از سوی غرب، سناریوی سوم در حال قوت گرفتن است. یعنی انتقال به کشورهای ثالث. جدیدترین گزارشها نشان میدهد که چین به طور جدی وارد میدان شده است. یک دیپلمات به آسوشیتدپرس گفته که چین آمادگی خود را برای تحویل گرفتن حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ایران یا رقیقسازی آن در محل اعلام کرده است.
در این میان، روسیه نیز که پیش از این در اجرای برجام نقش مشابهی ایفا کرده بود، بار دیگر اعلام آمادگی کرده است. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، اخیراً اظهار کرد که مسکو آماده است این اورانیوم را به سوخت راکتور تبدیل کند یا برای نگهداری به روسیه منتقل کند، بدون اینکه حقوق هستهای ایران نقض شود. پیشنهاد عملی روسیه و چین میتواند راهحل میانی برای خروج از بنبست فعلی باشد.
رقیق سازی اورانیوم در خاک ایران
یکی دیگر از راه حلها که برخی منابع ادعا کردهاند ایران پیشنهاد کرده، رقیق سازی این ۴۰۰ کلیوگرم اورانیوم در داخل ایران است. اگرچه به نظر میرسد واشنگتن با این طرح موافقت نکرده است.
گزارش آکسیوس نیز نشان میدهد که دو طرف بر سر جزئیات فنی نیز اختلاف نظر جدی دارند.
یکی از این اختلافات به روایت آکسیوی مدت توقف غنیسازی است که آمریکا خواهان توقف ۲۰ ساله است، در حالی که ایران حداکثر ۵ سال را پیشنهاد کرده است.
مورد دوم نحوه خروج اورانیوم غنی شده از ایران است که آمریکا اصرار بر «خروج کامل» دارد، اما ایران پیشنهاد «کاهش غلظت» در داخل کشور را مطرح کرده است.
یک سناریوی مصالحه جویانه که در حال بررسی است، شامل فرستادن بخشی از اورانیوم با غنای بالا به کشور ثالث، احتمالاً چین یا روسیه و کاهش غلظت بخش دیگر در ایران تحت نظارت بینالمللی است.
بازگشایی تنگه هرمز؛ نشانه مثبت یا آرامش پیش از طوفان؟
در تحولی دیگر، ایران روز جمعه تنگه هرمز را به روی تردد کشتیها بازگشایی کرد. ترامپ این اقدام را ناشی از فشار حداکثری خود دانست، اما شبکههای خبری گزارش دادهاند که این تصمیم در چارچوب مذاکرات و برای کاهش تنشهای اقتصادی اتخاذ شده است. اگرچه امروز سخنگوی قرارگاه خاتم الانبیاء اعلام کرد به دلیل بدعهدیهای آمریکا تنگه هرمز مجدداً به روی نفتکشها بسته خواهد بود.
به هر حال سناریوی آمریکایی مبنی بر انتقال کامل مواد به آمریکا بعید به نظر میرسد. این گزینه با خط قرمز سیاسی ایران و همچنین دشواریهای لجستیکی از جمله ورود نیروهای ویژه به تأسیسات زیرزمینی نطنز و اصفهان همراه است.
محتملترینگزینه، اما انتقال اورانیوم به چین یا روسیه برای تبدیل یا نگهداری، در ازای آزادسازی بخشی از داراییهای بلوکهشده ایران است که میتواند برای اقتصاد آسیب دیده ایران در جنگ که به گفته بانک مرکزی بازسازی آن ۱۲ سال زمان میبرد، مفید باشد.
به هر حال تیم مذاکرهکننده ایران به ریاست محمدباقر قالیباف خود را برای دور بعدی گفتوگوها در اسلامآباد آماده میکند. باید دید آیا چین و روسیه میتوانند پازلی را تکمیل کنند که آمریکا قادر به چیدن آن نبوده است. آنچه مسلم است، «غبار هستهای» ایران هنوز بر فراز میز مذاکره سنگینی میکند.
